Statiegeld vermindert landelijk zwerfafval, opengebroken prullenbakken in Amsterdam vragen om aandacht
Verpact draagt jaarlijks 9,4 miljoen euro bij aan het opruimen en inzamelen van verpakkingsafval in Amsterdam, zoals wettelijk vastgelegd. Daarnaast investeert de organisatie al geruime tijd extra in statiegeldvoorzieningen en in oplossingen voor het probleem van opengebroken prullenbakken in de stad. Volgens Verpact vraagt juist dat laatste om een gezamenlijke, gebiedsgerichte aanpak die past bij de unieke stedelijke context van Amsterdam.
Onafhankelijk onderzoek: forse afname zwerfafval
Uit langdurig onafhankelijk onderzoek* van zwerfafvalonderzoeker Dirk Groot (Zwerfinator Foundation) blijkt dat statiegeld landelijk – en ook in Amsterdam – aantoonbaar heeft geleid tot minder zwerfafval. Zijn langdurige metingen in de hoofdstad laten zien dat het aantal blikjes op straat daalde van gemiddeld 31,4 per kilometer vóór de invoering van statiegeld naar 11,4 na invoering. In 2024 was dat zelfs nog maar 7,3 blikjes per kilometer: een afname van 78 procent. Daarmee is zwerfafval door drankverpakkingen grotendeels teruggedrongen, ook in de grote steden.
“Statiegeld werkt aantoonbaar: zwerfafval is sterk verminderd, ook in Amsterdam. Tegelijkertijd zien we dat een andere problematiek is ontstaan rondom het openbreken van prullenbakken. Dat gedrag wordt mede versterkt door volle bakken, afvalinzameling met zakken en de extreme drukte in de stad door toerisme,” aldus Klein Lankhorst. Amsterdam trekt jaarlijks circa 23 miljoen toeristische overnachtingen en kent daarmee een unieke situatie ten opzichte van de andere grote steden.
Verpact betaalt verwerking verpakkingsafval
Verpact betaalt Amsterdam jaarlijks 9,4 miljoen euro voor verpakkingsafval. Van dit bedrag is 4,5 miljoen euro bestemd voor het opruimen van wegwerpplastics (Single Use Plastics), goed voor ongeveer 15 procent van het landelijke SUP‑budget. Daarnaast gaat 4 miljoen euro naar het inzamelen van huishoudelijk verpakkingsafval op basis van nascheiding. Ook investeert Verpact bijna 1 miljoen euro aan de verwerking van verpakkingsafval uit openbare prullenbakken en levert het een extra bijdrage aan innovatie, waaronder de ontwikkeling van nieuwe prullenbakken.
Zo heeft Verpact de ontwikkelkosten voor een nieuw type prullenbak voor de gemeente Amsterdam volledig betaald en financiert het bedrijf de eerste 200 exemplaren voor een praktijktest die nu van start kan gaan. “We sluiten onze ogen niet voor het issue en denken en werken graag mee aan oplossingen,” zegt Klein Lankhorst. “Maar het is niet de rol van Verpact om structureel te investeren in gemeentelijke infrastructuur.”
Gebiedsgerichte samenwerking met de gemeente
Vanwege de zware druk op de openbare ruimte is Verpact bereid eenmalig extra middelen vrij te maken voor een gezamenlijk plan van aanpak met de gemeente. Daarbij wordt ingezet op maatregelen op maat per gebied. “Wat Verpact betreft werken we – naast alles wat al gebeurt – samen aan een aanpak per gebied”, aldus Klein Lankhorst. In Amsterdam zijn inmiddels veertien hotspots aangewezen waar samen met de gemeente oplossingen worden uitgewerkt. Dit maakt onderdeel uit van de Totaalaanpak Statiegeld.
Tegelijkertijd blijft Verpact investeren in statiegeldinname. Sinds begin dit jaar zijn in Amsterdam 76 statiegeldautomaten geplaatst, zeven statiegeldretourshops geopend en tien bulkmachines in gebruik genomen, aangevuld met shop‑in‑shops. Tijdens grote evenementen en festivals zet Verpact bovendien extra inzamelmiddelen en bewustwordingscampagnes in om zwerfafval verder te voorkomen.
Tot slot benadrukt Hester Klein Lankhorst bereid te blijven om met de gemeente Amsterdam in gesprek te blijven over aanvullende afspraken, zodat gezamenlijk een effectieve en duurzame aanpak ontstaat voor de problematiek rondom opengebroken prullenbakken in de stad.
*bron Zwerfinator Foundation – blog, 30 maart 2024 “Het effect van statiegeld op blikjes in het zwerfafval in Amsterdam” [zwerfinator.nl]